Prinsjesdag van A-Z
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
A
- AFB Algemene Financiële Beschouwingen
- De week na Prinsjesdag worden de financiële aspecten van de rijksbegroting in de Tweede Kamer besproken. De minister van Financiën debatteert dan met de financiële woordvoerders van de diverse politieke partijen.
- APB Algemene Politieke Beschouwingen
- Meestal begint de dag na Prinsjesdag de parlementaire behandeling van de rijksbegroting en de Miljoenennota. Er wordt tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen over de grote lijnen gesproken. Tijdens deze debatten voert de minister-president namens de regering het woord.
B
- BBP Bruto Binnenlands Product
- Het Bruto Binnenlands Product is het totaal van wat in Nederland wordt geproduceerd aan goederen en diensten.
- Begrotingsproces
- Met begrotingsproces bedoelen we het gehele traject dat de rijksbegroting en de Miljoenennota volgen van voorbereiding, via presentatie op de derde dinsdag van september, behandeling, uitvoering en controle tot aan Verantwoordingsdag op de derde woensdag in mei.
- Begrotingsregels
- Begrotingsregels zijn de spelregels bij de uitvoering van het begrotingsbeleid. Er zijn regels ter voorkoming van overschrijdingen van de vastgestelde uitgaven, regels om overschrijdingen te signaleren en dus tijdig te melden aan de minister van Financiën en de ministerraad. En er zijn regels ter compensatie van overschrijdingen. Iedere tegenvaller moet in principe gecompenseerd worden binnen het ministerie of de sector waar de tegenvaller zich voordoet.
- Begrotingstekort
- Er is sprake van een tekort op de begroting als de inkomsten lager zijn dan de uitgaven. Het tekort op de begroting wordt meestal uitgedrukt in een percentage van het Bruto Binnenlands Product (BBP), omdat zo internationale vergelijking van gegevens over overheidsfinanciën beter mogelijk is. Sinds Nederland deel uitmaakt van de Economische en Monetaire Unie (EMU) hanteren we voor het tekort of overschot op de begroting (het saldo) alleen nog het begrip EMU-saldo.
- Belastingplan
- Elk jaar wordt op Prinsjesdag, gelijktijdig met de begrotingswetsvoorstellen en de Miljoenennota, het Belastingplan aan de voorzitter van de Tweede Kamer aangeboden. Het Belastingplan is een fiscaal wetsvoorstel, dat voor een belangrijk deel de wijzigingen regelt die nodig zijn aan de inkomstenkant van de rijksbegroting.
C
- CPB Centraal Planbureau
- Het Centraal Planbureau (CPB) is een onderdeel van het Nederlandse ministerie van Economische Zaken en maakt economische prognoses en analyses. Als onderdeel van het ministerie van Economische Zaken (dus geen zelfstandig bestuursorgaan, zoals bijvoorbeeld het Centraal Bureau voor de Statistiek) heeft het CPB toegang tot vertrouwelijke beleidsinformatie en kan dus een oordeel geven over de beleidsmaatregelen die in het Kabinet worden overwogen. Tegelijkertijd zorgt de onafhankelijke status van het Bureau voor het vertrouwen dat de andere ministeries in zijn oordeel hebben.
- Collectieve sector
- Met de collectieve sector bedoelen we het Rijk, de Sociale Zekerheid en Zorg samen. De rijksuitgaven worden grotendeels betaald uit belastingen. De uitgaven voor sociale zekerheid en zorg worden voor het grootste deel gefinancierd uit de opbrengst van premies, bijvoorbeeld WAO-premies, AOW-premies, WW-premies, premies AWBZ, premies ziekenfonds, etc..
E
- EMU Economische en Monetaire Unie
- De Economische en Monetaire Unie ging van start op 1 januari 1999. Sinds die datum is de euro de officiële munt, en is er sprake van een gemeenschappelijk monetair beleid in de eurolanden.
- EMU-saldo
- Sinds de start van de EMU worden voor de overheidsschuld en het begrotingssaldo (tekort/overschot) definities gebruikt die binnen de gehele EMU dezelfde zijn. We spreken sindsdien over EMU-schuld en EMU-saldo. Het EMU-saldo is het verschil tussen de inkomsten en de uitgaven van de overheid (het Rijk, de Sociale Zekerheid, de Zorg, de lagere overheden en ZBO's) in een bepaald jaar.
- EMU-schuld
- De EMU-schuld van een land is het totaal van alle uitstaande leningen die de overheid (het Rijk, de Sociale Zekerheid, de Zorg en de lagere overheden) van dat land heeft op een bepaald moment. De EMU-schuld wordt aangeduid in een percentage van het Bruto Binnenlands Product (BBP): de zogenaamde EMU-schuldquote. Zo kan een goede vergelijking worden gemaakt tussen landen onderling. Een schuld van ruim 200 miljard euro is een grotere last voor een land waar 400 miljard euro in een jaar geproduceerd wordt dan voor een land waarvan het BBP 800 miljard bedraagt.
- Eerste Kamer
- De Eerste Kamer vormt, samen met de Tweede Kamer, de Staten-Generaal. De kamer heeft 75 zetels. Vergeleken met de Tweede Kamer heeft de Eerste Kamer minder rechten en bevoegdheden. Één dag in de week (op dinsdag) komen ze bijeen om de wetsontwerpen die al door de Tweede Kamer zijn aangenomen te bespreken. Ze letten daarbij vooral op de technische kanten van het voorstel: de deugdelijkheid van de wet en de samenhang met andere wetten.
F
- FJR Financieel Jaarverslag van het Rijk
- De overheid maakt net als ieder groot bedrijf na afloop van een jaar een jaarverslag. Het Financieel Jaarverslag van het Rijk (FJR) laat de resultaten van het begrotingsjaar zien. De jaarverslagen van alle ministeries samen vormen het rijksjaarverslag. Het FJR is een toelichting op dat rijksjaarverslag, net zoals de Miljoenennota een toelichting is op de rijksbegroting. Het FJR blikt terug op het gevoerde begrotingsbeleid van het kabinet en gaat onder andere in op meevallende of tegenvallende ontwikkelingen in de uitgaven en inkomsten van het Rijk. Het verslag geeft ook aan of de boeken met een positief of negatief saldo gesloten worden en of dat afwijkt van de verwachtingen die men hierover had in de Miljoenennota anderhalf jaar daarvoor.
I
- Inkomsten
- Belastingen zijn verreweg de belangrijkste inkomsten van het Rijk. Andere inkomsten zijn vooral aardgasbaten en daarnaast ook nog opbrengsten/winsten uit staatsdeelnemingen in bedrijven, opbrengsten uit de sterreclames en boetes.
J
- Jaarverslag
- Na afloop van een begrotingsjaar maakt ieder ministerie een zogeheten jaarverslag op. Het jaarverslag is het spiegelbeeld van de begroting. Hierin staat per begrotingsartikel in hoeverre men werkelijk het gestelde beleidsdoel heeft bereikt, welke prestaties er geleverd zijn, welke activiteiten zijn ondernomen en wat dat gekost heeft.
M
- MEV Macro Economische Verkenning
- De Macro Economische Verkenning (MEV) is een publicatie van het Centraal Planbureau (CPB) die jaarlijks op Prinsjesdag uitkomt. Het rapport bevat een analyse van de Nederlandse economie en voorspellingen voor het komende jaar. Het CPB doet in de MEV een voorspelling over de ontwikkeling van de economie in het komende jaar en de invloed die het voorgestelde kabinetsbeleid daarop heeft.
- Miljoenennota
- De Miljoenennota is een algemene toelichting op de rijksbegroting en biedt een samenvatting van de belangrijkste plannen uit de departementale begrotingen en de financiële gevolgen daarvan. De Miljoenennota gaat ook in op de nationale en internationale economische situatie en geeft een toelichting op het beleid voor de gehele collectieve sector (Rijk, Sociale Zekerheid en Zorg).
- Ministerraad
- De Nederlandse ministerraad wordt gevormd door alle ministers. Staatssecretarissen maken geen deel uit van de ministerraad, ze hebben alleen toegang als ze zijn uitgenodigd. In de ministerraad wordt overlegd over het algemeen regeringsbeleid, besluiten worden bij een meerderheid genomen. De ministerraad vergadert iedere vrijdag bij het ministerie van Algemene Zaken op het Binnenhof. Daar komen ze in de Trêveszaal bijeen. De minister-president is voorzitter van de ministerraad.
R
- Rijksbegroting
- Ieder jaar op Prinsjesdag biedt de minister van Financiën namens het kabinet de rijksbegroting en de Miljoenennota aan de Tweede Kamer aan. De rijksbegroting is het overzicht van de inkomsten en uitgaven voor het komende jaar van alle ministeries. De rijksbegroting bestaat uit deelbegrotingen van de afzonderlijke ministeries. Elke begroting wordt in de vorm van een wetsvoorstel aan de Tweede en Eerste Kamer voorgelegd.
S
- Schuld of staatsschuld
- Als we het over de schuld van de overheid hebben, wordt nogal eens gesproken over de staatsschuld. Dit is niet helemaal correct. De staatsschuld is de schuld van het Rijk, terwijl de overheidsschuld meer omvat dan alleen de schuld van het Rijk. Sinds de start van de EMU wordt voor de overheidsschuld een definitie gebruikt die binnen de gehele EMU hetzelfde is: EMU-schuld. De EMU-schuld van een land is simpel gezegd de optelsom van de schulden van het Rijk, voor de Sociale Zekerheid, voor de Zorg en van de lagere overheden en wordt. aangeduid in een percentage van het Bruto Binnenlands Product (BBP): de zogenaamde EMU-schuldquote.
- Staatscourant
- De Staatscourant is een uitgave van de Nederlandse regering en bestaat al sinds 1814. In de Staatscourant worden onder andere alle wetten, Koninklijke Besluiten of ministeriële besluiten bekendgemaakt. Ook andere categorieën van publicaties en allerlei ambtelijke en particuliere advertenties en berichten worden in de Staatscourant opgenomen. De Staatscourant verschijnt dagelijks, met uitzondering van zaterdag, zondag en feestdagen.
- Staten-Generaal
- De Staten-Generaal (bestaande uit de Eerste en Tweede Kamer) vormen de volksvertegenwoordiging voor Nederland. De Staten-Generaal komen bij bijzondere gelegenheden in hun geheel bijeen. Deze Verenigde vergadering wordt geleid door de voorzitter van de Eerste Kamer, mevrouw Timmerman-Buck.
T
- Troonrede
- De Troonrede is een inhoudelijke uiteenzetting van de beleidsvoornemens van het kabinet voor het komende jaar. De Troonrede wordt op Prinsjesdag uitgesproken door H.M. de Koningin, uit naam van de regering. De leden van de Eerste en Tweede Kamer komen hiervoor in een Verenigde Vergadering bijeen in de Ridderzaal op het Binnenhof. De leden van het kabinet zijn hierbij tevens aanwezig.
- Tweede Kamer
- De Tweede Kamer der Staten-Generaal vormt samen met de Eerste Kamer de Staten-Generaal van het Koninkrijk der Nederlanden (ook bekend als het parlement). In de Tweede Kamer ontstaan regeringscoalities en vallen ze weer uiteen. Ook worden ministers er ter verantwoording geroepen voor hun beleid.
V
- Voorjaarsnota
- De eerste budgettaire nota over de begrotingsuitvoering is de Voorjaarsnota. Deze verschijnt halverwege het lopende begrotingsjaar, uiterlijk op 1 juni. De Voorjaarsnota geeft weer hoe het staat met de lopende begroting: per begroting worden voorstellen tot noodzakelijke wijzigingen in de uitgaven en/of inkomsten gedaan.
